Przepuklina krążka międzykręgowego to zmiana, w której część materiału dysku przemieszcza się poza jego prawidłowy obrys. Może występować w odcinku lędźwiowym lub szyjnym i nie zawsze powoduje objawy. Problem pojawia się wtedy, gdy zmiana drażni lub uciska struktury nerwowe albo współwystępuje z bólem kręgosłupa.
Przepuklina kręgosłupa – co to jest?
Między kręgami znajdują się krążki międzykręgowe, które pomagają przenosić obciążenia i umożliwiają ruch kręgosłupa. Z wiekiem i pod wpływem obciążeń ich struktura stopniowo się zmienia. Przepuklina oznacza przemieszczenie materiału krążka poza jego typowy obrys.
Nie każda przepuklina widoczna w MRI jest przyczyną bólu. O znaczeniu zmiany decydują przede wszystkim objawy, badanie neurologiczne i zgodność obrazu MRI z dolegliwościami pacjenta.
Wypuklina a przepuklina – jaka jest różnica?
W opisach rezonansu można spotkać określenia takie jak bulging, protruzja, ekstruzja czy sekwestracja. Nie są to po prostu kolejne „stopnie ciężkości” możliwe do oceny wyłącznie po nazwie. Ważniejsze jest położenie zmiany, jej kontakt z korzeniem nerwowym oraz to, czy odpowiada zgłaszanym objawom.
Dlatego sam opis „przepuklina 8 mm” albo „12 mm” nie przesądza automatycznie o konieczności operacji.
Jakie objawy może dawać przepuklina kręgosłupa?
Objawy zależą od lokalizacji i tego, czy dochodzi do podrażnienia nerwu.
- Odcinek lędźwiowy: ból pleców, ból promieniujący do pośladka i nogi, mrowienie, drętwienie lub osłabienie mięśni.
- Odcinek szyjny: ból szyi, łopatki lub barku, promieniowanie do ręki, zaburzenia czucia i osłabienie wybranych mięśni kończyny górnej.
- Bez ucisku nerwu: przepuklina może dawać tylko ból miejscowy albo nie powodować żadnych objawów.
Jak boli przepuklina lędźwiowa?
Przy podrażnieniu korzenia nerwowego ból może mieć charakter piekący, kłujący lub „elektryczny” i promieniować z pośladka do uda, podudzia lub stopy. U części osób ból nogi jest silniejszy niż sam ból pleców. Objawy mogą nasilać się przy określonych pozycjach, kaszlu lub kichaniu.
Jeśli ból promieniuje typowo do nogi, zobacz także rwę kulszową.
Jak diagnozuje się przepuklinę?
Podstawą jest wywiad i badanie kliniczne. Ocenia się m.in. siłę, czucie, odruchy i reakcję objawów na ruch. MRI bardzo dobrze pokazuje krążki międzykręgowe i korzenie nerwowe, ale nie powinno być wykonywane rutynowo przy każdym bólu pleców.
NICE zaleca, aby obrazowanie rozważać wtedy, gdy wynik może zmienić sposób leczenia. W praktyce oznacza to m.in. utrzymujące się objawy neurologiczne, nietypowy przebieg, przygotowanie do konsultacji specjalistycznej albo obecność czerwonych flag.
Czy każda przepuklina wymaga operacji?
Nie. Większość przepuklin krążka międzykręgowego leczy się początkowo zachowawczo. AANS podkreśla, że u większości pacjentów z radikulopatią objawy z czasem się poprawiają i operacja nie jest konieczna.
Postępowanie może obejmować utrzymanie tolerowanej aktywności, leczenie przeciwbólowe zalecone przez lekarza oraz fizjoterapię. Długotrwałe leżenie zwykle nie jest zalecane.
Na czym polega rehabilitacja przy przepuklinie?
Program nie powinien ograniczać się do „odciążania dysku”. Fizjoterapeuta dobiera aktywność do objawów, siły, zakresu ruchu i codziennych potrzeb. Celem może być stopniowe zwiększanie tolerancji siedzenia, chodzenia, podnoszenia, pracy i treningu.
Ćwiczenia mogą obejmować pracę nad siłą tułowia i kończyn, ruchomością, wydolnością oraz stopniowym powrotem do czynności, których pacjent wcześniej unikał z powodu bólu.
Zobacz rehabilitację kręgosłupa.
Czy terapia manualna, TENS i zabiegi fizykalne pomagają?
Terapia manualna może być stosowana jako dodatek do aktywnej rehabilitacji. Przy bólu lędźwiowym i rwie kulszowej NICE nie zaleca rutynowego stosowania TENS ani terapeutycznych ultradźwięków. Zabiegi nie powinny zastępować ćwiczeń, edukacji i stopniowego powrotu do aktywności.
Czy przepuklina może się „wchłonąć”?
Zmiany w krążku międzykręgowym mogą z czasem ulegać przebudowie, a obraz MRI może się zmieniać. Nie należy jednak oceniać powodzenia leczenia wyłącznie na podstawie wielkości przepukliny w badaniu. Najważniejsze są objawy neurologiczne, ból i funkcja pacjenta.
Czy z przepukliną można pracować?
Często tak. Decyzja zależy od objawów i rodzaju pracy. Przy pracy siedzącej pomocne mogą być częste zmiany pozycji i krótkie przerwy od siedzenia. Przy ciężkiej pracy fizycznej powrót do pełnych obciążeń powinien być stopniowy.
Nie ma jednej pozycji, którą trzeba utrzymywać przez cały dzień, ani uniwersalnego zakazu schylania się lub podnoszenia. Znaczenie ma tolerancja obciążenia i etap leczenia.
Kiedy przepuklina może wymagać konsultacji neurochirurgicznej?
NICE zaleca rozważenie odbarczenia chirurgicznego przy rwie kulszowej, gdy leczenie zachowawcze nie poprawia bólu lub funkcji, a obrazowanie pokazuje zmianę zgodną z objawami.
Konsultacja neurochirurgiczna jest również ważna przy postępującym osłabieniu mięśni lub innych istotnych deficytach neurologicznych.
Objawy alarmowe – kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Natychmiastowej oceny wymagają objawy mogące sugerować zespół ogona końskiego lub poważne uszkodzenie neurologiczne, m.in.:
- nowe zatrzymanie moczu lub utrata kontroli nad moczem albo stolcem,
- drętwienie okolicy krocza i wewnętrznej części ud,
- szybko narastające osłabienie jednej lub obu nóg,
- znaczne zaburzenia chodu lub funkcji kończyn,
- silny ból z gorączką, poważnym urazem lub istotnym obciążeniem onkologicznym.
Nieleczona przepuklina – jakie mogą być skutki?
Nie każda nieleczona przepuklina prowadzi do trwałego uszkodzenia nerwu. Ryzyko zależy od tego, czy występuje ucisk neurologiczny i czy objawy postępują. Temat objawów ostrzegawczych i konsekwencji szerzej opisujemy w poradniku nieleczona przepuklina kręgosłupa lędźwiowego.
Przepuklina kręgosłupa – do kogo się zgłosić?
Przy stabilnych objawach bez czerwonych flag można rozpocząć od lekarza lub fizjoterapeuty. Przy nasilonych objawach neurologicznych potrzebna może być konsultacja neurologa lub neurochirurga.
Źródła merytoryczne: NICE NG59 – Low back pain and sciatica; American Association of Neurological Surgeons – Herniated Disc, aktualizacja 2024.