Wady postawy u dzieci

Wady postawy u dzieci to szerokie pojęcie obejmujące nie tylko kręgosłup, ale również ustawienie barków, łopatek, miednicy, kolan i stóp. Nie każda asymetria oznacza chorobę, a część zmian ustawienia kończyn jest fizjologicznym etapem rozwoju. Dlatego najważniejsza jest spokojna obserwacja i właściwa kwalifikacja, a nie samodzielne stawianie diagnozy na podstawie wyglądu dziecka.

Jakie objawy powinny zwrócić uwagę rodzica?

Warto skonsultować dziecko, gdy zauważasz utrzymującą się asymetrię sylwetki albo zmianę, która nasila się wraz ze wzrostem. Szczególnie zwróć uwagę na:

• jedno ramię ustawione wyraźnie wyżej,
• jedną łopatkę bardziej wystającą niż drugą,
• asymetrię talii lub miednicy,
• uwypuklenie jednej strony pleców podczas skłonu,
• utrzymujące się „garbienie” i sztywność odcinka piersiowego,
• ból pleców powtarzający się przy aktywności lub siedzeniu,
• wyraźną asymetrię chodu albo ustawienia nóg.

Garb u dziecka — kiedy to nawyk, a kiedy wymaga diagnostyki?

Zaokrąglone plecy mogą wynikać z nawykowej pozycji, ale mogą też wiązać się z rzeczywistą zmianą ustawienia kręgosłupa. Ważna jest przede wszystkim możliwość korekcji. Jeżeli dziecko po zwróceniu uwagi potrafi łatwo wyprostować plecy, problem może mieć bardziej funkcjonalny charakter. Jeżeli zaokrąglenie jest sztywne, narasta albo towarzyszy mu ból, warto skonsultować je z ortopedą lub fizjoterapeutą.

Skolioza u dziecka — co naprawdę oznacza?

Skolioza nie jest po prostu „krzywym siedzeniem”. To trójpłaszczyznowa deformacja kręgosłupa, którą ostatecznie ocenia się na podstawie badania klinicznego i — gdy są wskazania — zdjęcia RTG. Scoliosis Research Society podkreśla, że skoliozy idiopatycznej nie powoduje ciężki plecak, sport, sposób spania ani zwykła nieprawidłowa postawa.

W domu można zauważyć sygnały sugerujące potrzebę dalszej oceny, ale nie da się na ich podstawie określić stopnia skoliozy.

Test Adamsa — prosty test przesiewowy

Dziecko staje ze złączonymi stopami i pochyla tułów do przodu, swobodnie opuszczając ręce. Rodzic obserwuje plecy od tyłu. Jeśli jedna strona klatki piersiowej lub okolicy lędźwiowej jest wyraźnie wyżej, warto wykonać profesjonalną ocenę. Test Adamsa jest testem przesiewowym — sam nie potwierdza rozpoznania skoliozy.

Odstające łopatki i asymetria barków

Nierówne ustawienie łopatek może wynikać z budowy ciała, kontroli mięśniowej, różnicy ustawienia tułowia albo ze skoliozy. Sama „odstająca łopatka” nie mówi jeszcze, jaka jest przyczyna. W badaniu ocenia się m.in. symetrię w spoczynku i ruchu, siłę mięśni obręczy barkowej oraz ustawienie kręgosłupa.

Koślawość i szpotawość kolan — kiedy jest fizjologiczna?

Oś kończyn dolnych zmienia się naturalnie w trakcie rozwoju dziecka. U małych dzieci pewien stopień szpotawości, a następnie koślawości może być prawidłowym etapem wzrostu. Niepokój powinny budzić przede wszystkim duża asymetria, narastanie deformacji, ból, utykanie lub obraz wyraźnie odbiegający od typowego rozwoju.

Płaskostopie u dzieci

U młodszych dzieci obniżony łuk stopy często jest elastyczny i nie oznacza choroby wymagającej leczenia. Znaczenie mają wiek, objawy, możliwość wspięcia na palce, ustawienie pięty oraz to, czy stopa ogranicza aktywność dziecka. Wkładki nie są automatycznie potrzebne każdemu dziecku z płaską stopą.

Czy zła postawa i siedzenie przed komputerem powodują skoliozę?

Nie ma podstaw, aby utożsamiać długie siedzenie lub „garbienie się” z przyczyną skoliozy idiopatycznej. Mała ilość ruchu i długotrwałe siedzenie mogą natomiast sprzyjać bólom, gorszej tolerancji wysiłku i utrwalaniu mniej wygodnych nawyków ruchowych. Zamiast pilnować jednej „idealnej” pozycji, lepiej zachęcać dziecko do częstych zmian ułożenia i regularnej aktywności.

Czy ciężki plecak powoduje wadę postawy?

Zbyt ciężki plecak może powodować dyskomfort i zmieniać sposób chodzenia, ale nie należy przedstawiać go jako przyczyny skoliozy. Ważniejsze jest praktyczne podejście: dziecko powinno móc wygodnie nosić plecak bez bólu, nadmiernego pochylania się i problemów z poruszaniem.

Jak wygląda badanie postawy dziecka?

Fizjoterapeuta ocenia dziecko w staniu i ruchu. Może sprawdzać:

• symetrię barków, łopatek, talii i miednicy,
• zakres ruchu kręgosłupa i kończyn,
• siłę i kontrolę ruchu,
• chód, przysiad i inne zadania funkcjonalne,
• ustawienie stóp i kolan,
• reakcję podczas testu Adamsa.

Jeżeli obraz sugeruje skoliozę strukturalną lub inną deformację wymagającą dalszej diagnostyki, fizjoterapeuta powinien skierować dziecko do lekarza.

Fizjoterapeuta czy ortopeda przy wadach postawy?

Fizjoterapeuta jest dobrym pierwszym wyborem przy ocenie funkcjonalnej, asymetrii, problemach z ruchem i planowaniu ćwiczeń. Ortopeda jest szczególnie potrzebny, gdy podejrzewana jest skolioza strukturalna, deformacja kostna, szybko narastająca asymetria, ból o nietypowym charakterze albo potrzebne jest RTG i decyzja o dalszym leczeniu.

Więcej: fizjoterapeuta czy ortopeda przy wadach postawy.

Ćwiczenia na wady postawy u dzieci

Nie ma jednego zestawu „na proste plecy”. Ćwiczenia powinny odpowiadać konkretnemu problemowi. U jednego dziecka potrzebna będzie poprawa siły i kontroli tułowia, u innego praca nad ruchomością, równowagą albo aktywnością całego ciała. Przy skoliozie idiopatycznej można stosować specjalistyczne ćwiczenia ukierunkowane na skoliozę, ale powinny być dobrane przez osobę mającą doświadczenie w takim postępowaniu.

Czy da się zapobiec wszystkim wadom postawy?

Nie. Część problemów ma podłoże rozwojowe, strukturalne lub idiopatyczne i nie wynika z „zaniedbania rodziców”. Można natomiast wspierać rozwój dziecka przez regularną aktywność, różnorodny ruch, odpowiednią ilość snu i reagowanie na utrzymujące się asymetrie lub ból.

Kiedy zgłosić dziecko szybciej do lekarza?

Szybszej konsultacji wymagają m.in. silny lub nocny ból pleców, gorączka, niewyjaśniona utrata masy ciała, osłabienie kończyn, zaburzenia chodu, szybko postępująca deformacja albo ból po istotnym urazie.

Wady postawy u dzieci – gdzie uzyskać pomoc w Zabrzu?

Jeżeli zauważasz utrzymującą się asymetrię, dziecko zgłasza ból lub ma trudności z poruszaniem się, warto zacząć od odpowiedniej oceny. Nie każda zmiana postawy wymaga rehabilitacji: zależnie od objawów potrzebne mogą być zalecenia dotyczące ruchu, obserwacja lub konsultacja lekarska.

W Centrum Medycznym MESIR dostępna jest fizjoterapia dzieci i wad postawy w Zabrzu. Wizyty dotyczą orientacyjnie dzieci od około 6–7 lat i młodzieży; przed zapisem należy potwierdzić, czy dany problem mieści się w zakresie przyjęć. Więcej o specjalistycznej ofercie, przebiegu badania i przygotowaniu do wizyty przeczytasz na stronie usługi.

Wizyty w tym zakresie prowadzi m.in. mgr Piotr Gogolok, fizjoterapeuta (PWZFz 58330). Przy podejrzeniu skoliozy lub innej deformacji strukturalnej niezbędna może być diagnostyka lekarska. W razie pytań skontaktuj się z rejestracją MESIR.

Źródła: Scoliosis Research Society, rozpoznawanie skoliozy; SOSORT, wytyczne dotyczące skoliozy idiopatycznej w okresie wzrostu (2016, opublikowane w 2018); American Academy of Pediatrics, elastyczne płaskostopie dzieci.